Bir yakınını kaybetmiş bir çocuk nasıl davranır? Bazen hiç ağlamaz. Bazen dersleri düşer, bazen öfke patlamaları yaşar, bazen de hiçbir şey olmamış gibi görünür. Yetişkinler yas sürecini kendi deneyimleriyle anlamlandırırken, çocukların ve ergenlerin kayıpla başa çıkma biçimi çok farklı olabilir. Kayıp ve yas danışmanlığı, kaybın ardından çocuğun, ergenin ve ailenin duygusal sürecini güvenli bir ortamda ele almayı hedefler.
Antalya’daki merkezimizde Pedagog-Uzman Psikolojik Danışman Ş. Nur Kurtuluş Kahyalar, kayıp yaşayan ailelere ve çocuklara yönelik yapılandırılmış bir destek programı yürütmektedir.
Kayıp Yalnızca Ölüm Değildir
Çocuklar ve ergenler farklı türde kayıplarla karşılaşabilir. Her biri yas sürecini tetikleyebilir:
- Yakın birinin ölümü — büyükanne/büyükbaba, ebeveyn, kardeş, yakın arkadaş
- Ebeveynlerin boşanması — çocuk için aile yapısının kaybı
- Taşınma veya okul değişikliği — tanıdık çevrenin, arkadaşların kaybı
- Evcil hayvan kaybı — çocuklar için ilk yas deneyimi sıklıkla burada yaşanır
- Kronik hastalık tanısı — ailede veya çocuğun kendisinde, “sağlıklı olma” hissinin kaybı
Her kayıp aynı yas tepkisini yaratmaz. Ama her kayıp, çocuğun dünyasında bir boşluk bırakır ve bu boşluğun nasıl doldurulacağı büyüklerin tutumuna bağlıdır.
Çocuklarda ve Ergenlerde Yas Nasıl Görünür?
Çocuklar yası yetişkinler gibi ifade etmez. Yaşa göre tepkiler büyük farklılık gösterir:
Okul öncesi (3-6 yaş): Ölümün kalıcılığını kavrayamaz. “Dede ne zaman gelecek?” gibi sorular tekrar edebilir. Ayrılık kaygısı artar, yatağa yalnız gidememe, yapışma davranışı görülebilir.
Okul çağı (7-12 yaş): Ölümün geri dönüşsüz olduğunu anlar ama duygularını sözelleştiremeyebilir. Okul performansında düşüş, arkadaşlarından çekilme, öfke patlamaları veya bedensel şikayetler (karın ağrısı, baş ağrısı) sık görülür.
Ergenlik (13-18 yaş): Kaybı bilişsel olarak kavrar ama duygusal olarak bastırma eğilimi gösterebilir. “Güçlü olmalıyım” inancı, yas sürecini sessizce yaşamasına neden olur. Risk alma davranışları, akademik düşüş veya yoğun sosyal çekilme işaret olabilir.
Çocuğun hiç ağlamaması veya “normal” davranması, yas yaşamadığı anlamına gelmez. Çocuklar sıklıkla yası parçalı yaşar — birkaç dakika çok üzgündür, sonra oynamaya döner. Bu sağlıklı bir başa çıkma mekanizmasıdır.
Danışmanlık Sürecinde Neler Yapılır?
Yas danışmanlığı, kaybı “unutturmak” değil, kayıpla birlikte yaşamayı öğrenmek üzerine kuruludur.
Çocukla çalışma. Yaşa uygun yöntemlerle — oyun, resim, hikaye anlatımı — çocuğun duygularını güvenli bir ortamda ifade etmesi sağlanır. Kayıp hakkında konuşmanın güvenli olduğu mesajı verilir.
Ergenle çalışma. Ergenin kendi hızında, kendi dilinde yas sürecini yaşamasına alan açılır. Bastırılmış duyguların sağlıklı yollarla ifade edilmesi, suçluluk ve öfke gibi yaygın yas tepkilerinin normalleştirilmesi üzerinde çalışılır.
Aileyle çalışma. Ebeveynlere çocuğun yas sürecini nasıl destekleyebilecekleri konusunda rehberlik sunulur. “Onu üzmemek için konuyu açmıyoruz” yaklaşımının çocuğu nasıl etkilediği, kaybın aile içinde nasıl konuşulabileceği birlikte ele alınır.
Okulla iş birliği. Aile onayıyla, çocuğun okul ortamında da desteklenmesi için rehberlik servisiyle iletişim kurulabilir.
“Kayıp yaşayan bir çocuğun ebeveyninden en sık duyduğumuz cümle ‘onu korumak için hiç bahsetmiyoruz’ oluyor. Oysa çocuk zaten kaybın farkında. Konuşulmayan kayıp, çocuğun zihninde daha büyük ve daha korkutucu bir yer kaplıyor. Güvenli bir ortamda kaybı adlandırabilmek, iyileşmenin ilk adımıdır.”
— Uzman Psikolojik Danışman Ş. Nur Kurtuluş Kahyalar
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğum kaybı anlıyor mu, danışmanlık için çok küçük değil mi?
3 yaşından itibaren çocuklar kaybı algılayabilir, ancak kavrayışları yaşa göre farklıdır. Danışmanlık sürecinde çocuğun gelişimsel dönemine uygun yöntemler kullanılır.
Kayıptan ne kadar sonra başvurmalıyız?
Belirli bir süre beklemeye gerek yoktur. Kaybın hemen ardından başvurulabileceği gibi, aylar sonra ortaya çıkan davranış değişiklikleri için de destek alınabilir. Gecikmiş yas tepkileri sık görülür.
Ebeveyn de görüşmelere katılır mı?
Evet. Çocukla yapılan bireysel çalışmanın yanı sıra, düzenli aralıklarla ebeveyn bilgilendirme görüşmeleri yapılır. Ailenin yaklaşımı sürecin etkinliğini doğrudan etkiler.
Danışmanlık yalnızca yüz yüze mi yapılıyor?
Hayır. Antalya’daki merkezde yüz yüze görüşmelerin yanı sıra online danışmanlık hizmeti de sunulmaktadır. Online görüşme hakkında bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz.
Uzman Psikolojik Danışman Ş. Nur Kurtuluş Kahyalar ile kayıp ve yas süreci danışmanlığı hakkında bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz. Detaylı bilgi ve randevu için 0 242 318 00 81 veya 0 542 284 36 22 numaralı hatlardan ulaşabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel değerlendirme yerine geçmez. Madde kullanımı şüphesinde tıbbi değerlendirme için bir sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir.
